پخش زنده اخبار
گفتوگو با دکتر یمینی، جراح غدد
بسیاری از بیماران زمانی به مطب مراجعه میکنند که ماهها یا حتی سالها علائمی مانند خستگی، تپش قلب، افزایش یا کاهش وزن و بینظمیهای هورمونی را تجربه کردهاند، اما آن را جدی نگرفتهاند.
واقعیت این است که عوارض خطرناک بیتوجهی به تیروئید میتواند فراتر از یک خستگی ساده یا تغییر وزن باشد و در برخی موارد به مشکلات قلبی، اختلالات باروری و حتی شرایط اورژانسی منجر شود.
در این مقاله، به عنوان جراح غدد برایتان توضیح میدهم:
- تیروئید چه کاری انجام میدهد
- اختلالات شایع آن چیست
- و مهمتر از همه: اگر به مشکلات تیروئید بیتوجهی کنیم، چه عواقبی در انتظار ماست؟
تیروئید چه میکند و چرا اینقدر مهم است؟
تیروئید دو هورمون اصلی به نامهای T4 و T3 میسازد. این هورمونها سرعت سوختوساز بدن را تنظیم میکنند؛ یعنی تعیین میکنند بدن شما:
- چقدر انرژی مصرف کند
- ضربان قلب چقدر باشد
- حرارت بدن چطور تنظیم شود
- مغز با چه سرعتی فکر کند
- عضلات چطور کار کنند
مغز از طریق هورمونی به نام TSH (که از غده هیپوفیز ترشح میشود) تیروئید را کنترل میکند. اگر هورمونهای تیروئید کم شوند، مغز TSH را بالا میبرد تا تیروئید را بیشتر به کار وادار کند؛ اگر زیاد شوند، TSH را پایین میآورد تا ترمز بگیرد.
بههم خوردن این تعادل، ما را وارد دو حالت میکند:
- کمکاری تیروئید: تولید هورمونها کم میشود
- پرکاری تیروئید: تولید هورمونها بیش از حد میشود
علائم هشداردهنده که معمولاً نادیده گرفته میشوند
مشکل اصلی این است که علائم تیروئید در ابتدا خیلی «ملایم» و شبیه خستگی روزمره یا استرس به نظر میرسند؛ برای همین خیلی از افراد سالها آن را جدی نمیگیرند.
علائم شایع کمکاری تیروئید
- خستگی مداوم، حتی بعد از استراحت
- خوابآلودگی و سنگینی ذهن
- افزایش وزن بدون پرخوری
- یبوست
- احساس سرما بیشتر از دیگران
- خشکی پوست و ریزش مو
- دورههای قاعدگی نامنظم یا سنگین
- افسردگی خفیف یا بیحوصلگی طولانی
علائم شایع پرکاری تیروئید
- کاهش وزن با وجود اشتهای خوب
- تپش قلب و احساس لرزش در بدن
- تعریق زیاد و تحملنکردن گرما
- بیخوابی و بیقراری
- اضطراب، عصبانیت زودهنگام
- لرزش دستها
- دورههای قاعدگی کمحجم یا نامنظم
عوارض خطرناک بیتوجهی به تیروئید دقیقاً چه هستند؟
حالا میرسیم به بخش اصلی بحث: اگر این علائم را جدی نگیریم و برای بررسی تیروئید اقدامی نکنیم، عوارض خطرناک بیتوجهی به تیروئید برای ما به همراه دارد.
۱. آسیب به قلب و عروق
در کمکاری تیروئید:
- ضربان قلب کند میشود.
- فشار خون، بهخصوص فشار پایین (دیاستولیک)، بالا میرود.
- چربی خون (کلسترول و تریگلیسیرید) افزایش پیدا میکند.
ترکیب این عوامل در طولزمان میتواند به گرفتگی عروق قلب و افزایش خطر سکته قلبی منجر شود. بیماری که سالها فقط خستگی و اضافهوزن داشت، ممکن است اولینبار با یک مشکل قلبی جدی متوجه تیروئیدش شود.
در پرکاری تیروئید:
- ضربان قلب بالا و نامنظم میشود.
- احتمال بروز فیبریلاسیون دهلیزی (نوعی آریتمی خطرناک) افزایش مییابد.
- قلب خسته و در معرض نارسایی قرار میگیرد.
در سنین بالا، پرکاری درماننشده میتواند زمینهساز نارسایی قلبی و سکته مغزی باشد.
۲. اختلال در مغز، خلقوخو و حافظه
هورمونهای تیروئید روی مغز اثر مستقیم دارند. وقتی سطح این هورمونها غیرطبیعی باشد:
- تمرکز کاهش پیدا میکند.
- حافظه ضعیفتر میشود.
- سرعت فکر کردن پایین میآید (در کمکاری) یا بیقراری و افکار تند و پراکنده بهوجود میآید (در پرکاری).
افراد زیادی با تشخیص «افسردگی» یا «اضطراب» سالها درمان روانپزشکی میگیرند، در حالی که بخشی از مشکل آنها از تیروئید است و با تنظیم آن، حال روانیشان هم بهتر میشود.
۳. اضافهوزن یا لاغری شدید و ناسالم
در کمکاری تیروئید، چون سوختوساز پایین میآید:
- بدن کالری کمتری میسوزاند.
- حتی با غذای معمولی، وزن بالا میرود.
- بیمار احساس پُفکردگی و ورم میکند.
از آن طرف، در پرکاری تیروئید:
- سوختوساز بیش از حد میشود.
- فرد لاغر میشود، اما این لاغری سالم نیست؛ همراه با تحلیل عضلات، ضعف و تپش قلب است.
۴. اختلالات باروری و مشکلات بارداری
تیروئید و هورمونهای جنسی ارتباط نزدیکی دارند. در زنان:
- کمکاری: میتواند باعث نامنظمی قاعدگی، لکهبینی، خونریزیهای شدید، ناباروری و افزایش احتمال سقط شود.
- پرکاری: دورهها را کمحجم و نامنظم میکند و نیز ممکن است روی باروری تأثیر منفی بگذارد.
در دوران بارداری، تنظیم تیروئید مادر برای رشد مغز و سیستم عصبی جنین حیاتی است. درماننشدن اختلال تیروئید در بارداری میتواند با:
- فشار خون بارداری
- زایمان زودرس
- اختلال رشد جنین
همراه باشد. به همین دلیل، در کلینیک، هر خانمی که قصد بارداری دارد یا سقطهای مکرر داشته، حتماً از نظر تیروئید توسط متخصص جراحی تیروئید بررسی میشود.
۵. مشکلات پوست، مو و ظاهر
گاهی اولین چیزی که اطرافیان متوجه میشوند، تغییر در ظاهر شماست:
در کمکاری تیروئید:
- پوست خشک، زبر و کدر میشود.
- موها نازک و شکننده و ریزش آن بیشتر میشود.
- صورت و اطراف چشمها ورمکرده به نظر میرسند.
در پرکاری تیروئید:
- تعریق زیاد
- قرمزی کف دست
- نازک شدن موها و ریزش آن
این تغییرات علاوه بر ناراحتی جسمی، بر اعتمادبهنفس و تصویر فرد از خودش نیز تأثیر منفی میگذارند.
۶. گواتر و گرههای تیروئید، خطر پنهان
تیروئید ممکن است بزرگ شود (گواتر) یا در آن گرههایی ایجاد شود. بسیاری از این گرهها خوشخیماند، اما:
- در زمینه التهاب مزمن (مثل هاشیموتو) احتمال ایجاد گرههای مشکوک بیشتر است.
- بعضی از این گرهها ممکن است عملکردی باشند (پرکاری ایجاد کنند).
- درصد کمی از گرهها میتوانند بدخیم (سرطانی) باشند.
۷. بحرانهای خطرناک و تهدیدکننده حیات
در صورت بیتوجهی طولانیمدت به اختلالات شدید تیروئید، ممکن است وضعیتهای اورژانسی ایجاد شود.
در کمکاری شدید، «کمای میکزدمی» رخ میدهد که با کاهش سطح هوشیاری، افت دمای بدن و اختلال تنفس همراه است و نیاز به بستری فوری دارد.
در پرکاری شدید، «طوفان تیروئیدی» با تب بالا، تپش و آریتمی شدید قلب و بیقراری بروز میکند و میتواند خطرناک باشد.
این موارد نادرند، اما معمولاً نتیجه سالها درماننشدن یا رها کردن بیماری هستند.
درمان اختلالات تیروئید: اگر به موقع کشف شود، کنترل کاملاً ممکن است
درمان اختلالات تیروئید معمولاً شامل یکی از موارد زیر است:
درمان کمکاری تیروئید:
قرص لووتیروکسین یکبار در روز، با تنظیم دوز بر اساس TSH. در بسیاری از بیماران، پس از چند هفته، انرژی، خلقوخو و وزن به سمت تعادل برمیگردد.
درمان پرکاری تیروئید:
داروهای ضدتیروئید، گاهی ید رادیواکتیو، و در برخی موارد جراحی.
همزمان برای کنترل تپش قلب و اضطراب، ممکن است داروهای کمکی تجویز شود.
به عنوان جراح غدد، من معمولاً در موارد زیر دخالت جراحی تیروئید را توصیه میکنم:
- گواتر بزرگ که روی تنفس یا بلع فشار میآورد
- گرههای مشکوک یا سرطان تیروئید
- پرکاری تیروئید که با دارو و ید رادیواکتیو کنترل نمیشود یا عود میکند
چه زمانی جراحی تیروئید لازم میشود؟
طبق تجربه بالینی دکتر یمینی جراحی تیروئید معمولاً در این شرایط توصیه میشود:
گواتر بزرگ که باعث فشار به نای یا مری شده است
گرههای مشکوک یا سرطان تیروئید
پرکاری مقاوم به درمان دارویی
عود مکرر بیماری پس از درمان
ارزیابی دقیق با سونوگرافی و نمونهبرداری (FNA) مشخص میکند آیا جراحی بهترین گزینه است یا خیر.
جمعبندی: حرف آخر من بهعنوان جراح غدد
تیروئید را دستکم نگیرید.
این غده کوچک تأثیر مستقیم دارد بر روی :
- روی قلب و عروق
- مغز و خلقوخو
- وزن و متابولیسم
- باروری و بارداری
- و حتی ظاهر و اعتمادبهنفس شما
اگر ماههاست خستهاید، وزنتان بیدلیل کم و زیاد میشود، خواب و خلقوخو و ضربان قلبتان به هم ریخته، یا در خانوادهتان سابقه بیماری تیروئید وجود دارد، یک آزمایش ساده خون میتواند از بسیاری عوارض آینده جلوگیری کند.
