نادر مازوجی
تحمیل دو جنگ در عرض یکسال و نیز محاصره سنگین اقتصادی، نتوانسته ایران را از پا بیندازد و زندگی روزمره باوجود مشقت و سختی‌های ناشی از جنگ و محاصره، همچنان در جریان است. بهترین تعبیر درباره این تحمل سختی ایرانی ها را روس‌ها بهتر از هر کس دیگری بکار می برند، شاید چون خود نیز طی چهار سال جنگ اوکراین و تحریم های فلج کننده غربی ها علیه روسیه، تجربه کرده اند. روس‌ها معتقدند ایرانی ها نیز مانند مردم روسیه از یک اصالت ذاتی و تمدن کهن برخوردارند و به همین دلیل سال‌ها تحریم و محاصره اقتصادی و همچنین دوجنگ سنگین یکسال گذشته، نتوانسته سر ایرانی ها را خم کند و آنها را در برابر خواسته های طرف‌های مقابل وادار به تسلیم سازد. در سفر هفته گذشته دکتر پزشکیان رئیس جمهور به مسکو که خبرنگار روزنامه اطلاعات نیز همراه تیم سیاسی و رسانه ای رئیس جمهور حضور داشت، این دیدگاه روس‌ها نسبت به ایرانی ها را می‌شد از نوع نگاه و رفتار مقامات روس استنباط کرد. در سفر رئیس جمهور کشورمان به مسکو که با هدف شرکت در اجلاس سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز(اوپک گازی) صورت گرفت و علاوه بر ایران، رهبران ۱۱ کشور دیگر هم حضور داشتند، استقبال ویژه ولادیمیر پوتین از دکتر پزشکیان معنای خاصی داشت. این استقبال گرم شاید نه فقط بخاطر روابط همسایگی و دوستی دیرینه میان دو کشور، بلکه به دلیل همان ویژگی منحصر بفرد ایرانی ها بود که برخاسته از همان اصالت ذاتی مردم این مرز و بوم است. استقبال گرم از دکتر پزشکیان در مسکو که نگارنده خود شخصا در همه آن جلسات حضور داشت، تنها مختص پوتین نبود و در رفتار تک تک رهبران ۱۱ کشور دیگر حاضر در اجلاس نیز تجلی یافت. حضور رئیس جمهور کشورمان و تیم همراه در سفر به مسکو و اجلاسی که ایران به تنهایی یک کفه سنگین آن بود، حواشی جذاب دیگری هم داشت که در ادامه به آن اشاره می کنم. استقبال گرم از هیات ایرانی هشتمین اجلاس سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز(GECF) روز سه شنبه هفته گذشته ۵ آبان ماه با حضور دکتر پزشکیان و به میزبانی ولادیمیر پوتین و حضور کشورهای عضو و ناظر در مسکو آغاز به کار کرد. این نشست همزمان با بیست و پنجمین سالگرد تاسیس مجمع برگزار شد. در این اجلاس علاوه بر ایران، سران ۱۱ کشور دیگر عضو مجمع شامل روسیه، قطر، امارات، مصر، ونزوئلا، الجزایر، لیبی، بولیوی، نیجریه، گینه و ترینیدادوتوباگو نیز حضور داشتند. پزشکیان، شامگاه دوشنبه هفته گذشته با هدف شرکت در هشتمین مجمع کشورهای صادرکننده گاز به مسکو سفر کرد و روز سه‌شنبه قبل از آغاز این اجلاس با امیر قطر دیدار و درباره توسعه همکاری‌های دو کشور در حوزه انرژی گفت‌وگو کرد. رئیس‌جمهور همچنین فردای آن روز یعنی بعدازظهر سه‌شنبه با پوتین همتای روس خود دیدار داشت. نکته حائز اهمیت، استقبال گرم ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه و دیگر رهبران حاضر در اجلاس از دکتر پزشکیان و هیات همراه ایشان بود. در حاشیه اجلاس و قبل از نشست رسمی، برخی رهبران حاضر در اجلاس، ازجمله امیر قطر به گرمی با رئیس جمهور کشورمان خوش و بش کردند و از تمایل خود برای میانجیگری باهدف پایان دادن به جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران خبر دادند. دکتر پزشکیان نیز از حسن توجه این رهبران به روابط حسنه با ایران قدردانی و بر مواضع صلح دوستانه ایران تاکید کرد اما در عین حال یادآور شد که ملت ایران حتی در شرایط بدتر از این نیز حاضر به تسلیم نیست. زبان بدن پوتین در دیدار با پزشکیان پس از اجلاس رسمی سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز، پزشکیان و پوتین در کاخ کرملین با هم دیدار دوجانبه داشتند و درباره مسائل مختلف، ازجمله جنگ علیه ایران تبادل نظر کردند. اما آنچه مورد توجه رسانه ها در این دیدار قرار گرفت، زبان بدن رئیس جمهور روسیه بود. زبان بدن پوتین در این دیدار مورد توجه بسیاری قرار گرفت، زیرا نشان می‌داد پوتین دستش را به سمت پزشکیان دراز کرده و زبان بدنش حکایت از اشتیاق برای همکاری با ایران دارد. پوتین همچنین ابراز آمادگی کرد برای پایان جنگ ایران و آمریکا پا پیش بگذارد. در این دیدار، رؤسای جمهور ایران و روسیه ضمن بررسی ظرفیت‌های موجود برای گسترش مناسبات دوجانبه، بر ضرورت تقویت همکاری‌ها در حوزه‌های سیاسی، اقتصادی و تجاری تأکید کردند. همکاری‌های انرژی، توسعه تعاملات در بخش نفت و گاز، افزایش مبادلات اقتصادی و استفاده از ظرفیت‌های متقابل برای پیشبرد طرح‌های مشترک، از مهم‌ترین محورهای گفت‌وگوی پزشکیان و پوتین بود. پزشکیان در دیدار پوتین، از میزبانی و حمایت‌های روسیه قدردانی کرد و گفت: از مهمان‌نوازی شما بسیار ممنونیم و معتقدیم مشورت‌ها و رایزنی‌های خوبی در این جلسات صورت می‌گیرد. پزشکیان تصریح کرد: کارهایی که آمریکا در منطقه انجام می‌دهد، در حقیقت ما را راحت‌تر به این سمت می‌برد که بیاییم و چندجانبه‌گرایی را با همدیگر ادامه دهیم و طبیعتاً باعث می‌شود ما در تمام زمینه‌ها تعامل خود را با شما و کشورهایی که آمریکا به‌صورت یک‌جانبه تحریم می‌کند، افزایش دهیم. پوتین نیز با تأکید بر تداوم همکاری‌های مشترک با ایران گفت: ما به دنبال تحقق منافع مشترک خود با ایران هستیم و روسیه تمامی تعهدات خود را در چارچوب پروژه‌های مشترک با ایران به‌طور کامل اجرا می‌کند. رئیس‌جمهور روسیه تصریح کرد: حجم تبادلات تجاری میان روسیه و ایران طی ۸ ماه نخست سال جاری میلادی ۱۰.۴ درصد رشد داشته است. همزمان برخی رسانه های روسیه نیز حضور رئیس‌جمهور کشورمان در هشتمین نشست سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز را فرصت مغتنمی برای صنعت گاز ایران دانستند و تاکید کردند پزشکیان با استفاده از این مجمع بین‌المللی، ضمن خنثی‌کردن تلاش برخی قدرت‌ها برای به انزوا کشاندن سیاسی ایران، با صلابت کامل مواضع مسموع و متقنی را به گوش سران کشورهای عضو رساند. در «پرس سنتر» چه گذشت؟ ساعاتی قبل از برگزاری رسمی اجلاس سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز در مسکو، خبرنگاران رسانه ها در پرس سنتر(محل حضور خبرنگاران برای پوشش اخبار اجلاس که حدود ۱۰ دقیقه با ساختمان محل اجلاس فاصله داشت) مستقر شدند. در پرس سنتر، خبرنگارانی از همه ۱۲ کشور صادرکننده گاز جهان که رهبرانشان در اجلاس مسکو حضور داشتند، گردآمدند تا خبرهای لحظه به لحظه اجلاس را مخابره کنند. در حاشیه پرس سنتر، یکی از خبرنگاران الجزایری که خانمی با نام «زیده بن یوسف» بود، در گفت‌وگو با خبرنگار روزنامه اطلاعات، ضمن ابراز علاقه و احترام به ایرانی ها، گفت: من چندین بار برای پوشش اخبار به ایران آمده ام و محو فرهنگ و تمدن ایران هستم. وی درباره جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران نیز اظهار داشت: جامعه عرب به استثنای رهبرانشان، همگی خواهان پیروزی ایران در این جنگ نابرابر هستند. به گفته خانم بن یوسف، تسلیم نشدن ایران مقابل آمریکا و اسرائیل، غرور خاصی به کشورهای عربی و مسلمان داده و آنها را نیز تهییج کرده که علیه مداخلات آمریکا و اسرائیل به پا خیزند. پا کوبیدن پزشکیان در کرملین خبرساز شد موضوع دیگری که در این سفر، رسانه ای شد، پاکوبیدن رئیس جمهور بود. مسعود پزشکیان هنگام ورود به کاخ کرملین و پس از خروج از خودرو، مقابل ژنرال تشریفات روس که برای ادای احترام مقابل وی ایستاده بود، پای خود را به زمین کوبید که مورد توجه بسیاری از خبرنگاران و رسانه ها قرار گرفت و ویدئوی آن بلافاصله در فضای مجازی خبرساز شد. برخی کاربران، این رفتار رئیس جمهور را ادای احترام پزشکیان به این ژنرال روس عنوان کردند که خارج از اصول و عرف دیپلماتیک است. البته زاویه دوربینی که از این اتفاق فیلم گرفت اینگونه نشان می داد که پزشکیان در حال احترام به این ژنرال تشریفات روسیه است. اما همه اینها درحالی بود که بعدا مشخص شد پاکوبیدن پزشکیان به زمین، به دلیل بالارفتن پاچه شلوار ایشان بود که باکوبیدن پا به زمین سعی کرد بدون خم شدن یا بالاآوردن پا، شلوار خود را مرتب کند. در ویدئویی که بعدا منتشر شد کاملا مشخص است پزشکیان پایش را برای مرتب کردن شلوار بعد از بیرون آمدن از خودرو به زمین می زند و هیچ ارتباطی به احترام گذاشتن وی به ژنرال روس ندارد. در واقع رئیس جمهور بهترین روش را برای مرتب کردن پاچه شلوار انتخاب کرد؛ چراکه نه می توانست خم شود و نه پایش را بالا بیاورد؛ لذا کوبیدن پا به زمین بهترین گزینه بود. سرگردانی هواپیما در بدو ورود به مسکو در سفر همراه دکتر پزشکیان به روسیه اتفاق امنیتی خاصی رخ نداد و تنها یک مسأله جزئی در بدو ورود به مسکو روی داد که آن هم زیاد جلب توجه نکرد و همه چیز به خوبی و خوشی تمام شد. موضوع از این قرار بود که هواپیمای حامل هیات ایرانی هنگام ورود به آسمان مسکو حدود ۱۰ دقیقه در آسمان چرخید و ناگهان به سرعت برای فرود ارتفاع کم کرد و در فرودگاه بین المللی مسکو به زمین نشست. بعداً که موضوع را جویا شدیم،از سوی منابع غیر رسمی گفته شداز بیم احتمال حمله پهپادی اوکراین، ترجیح داده شد هواپیمای حامل هیات ایرانی با لحظاتی تاخیر فرود بیاید. در این سفر علاوه بر دکتر پزشکیان، سیدعباس عراقچی وزیر امور خارجه، محسن حاجی‌میرزایی رئیس دفتر رئیس‌جمهور، سید عباس موسوی معاون امور سیاسی دفتر رئیس‌جمهور و تعدادی از مشاوران و تیم رسانه ای رئیس جمهور نیز حضور داشتند. ایران، طراح تاسیس اوپک گازی طرح تاسیس مجمع کشورهای صادرکننده گاز(اوپک گازی)، در ۱۰ بهمن ۱۳۸۵ از سوی آیت الله خامنه ای، رهبر شهید ایران در دیدار «ایگور ایوانف» دبیر وقت شورای امنیت ملی روسیه مطرح شد. آیت الله خامنه ای با اشاره به وجود نزدیک به نیمی از ذخایر گاز جهان در روسیه و ایران، پیشنهاد کردند این دو کشور با کمک یکدیگر، بنای یک سازمان مربوط به همکاری های گازی همچون اوپک را پایه ریزی کنند . بعدها در سفر مقامات روسیه به قطر(بعنوان یکی دیگر از دارندگان ذخایر عظیم گاز جهان)، این پیشنهاد به مقامات قطری نیز ارائه شد که مورد موافقت دوحه قرار گرفت. لذا مجمع کشورهای صادرکننده گاز، با ایده ایران و توسط تهران، مسکو و دوحه تاسیس شد.از همین رو، پوتین در سخنان خود در اجلاس سران اوپک گازی با اشاره به اظهارات همتای ایرانی خود خطاب به پزشکیان گفت: «شما کاملا به‌جا از نقش رهبر معظم فقید ایران، آیت‌الله خامنه‌ای یاد کردید ، ایشان از اعضای فعال در ایجاد مجمع ما بودند و ما کاملا بجا و با قدردانی از ایشان یاد می‌کنیم.»
