رسانه‌های نزدیک به آکپارتی از وحدت حرف می‌زنند و رسانه‌های مستقل، موضع قاطعانه علی اف را مهم قلمداد می‌کنند.
به گزارش مشرق، اغلب روزنامه‌های چاپ آنکارا امروز در تیتر و عکس صفحه نخست، به اهمیت برگزاری نشست سران «سازمان دولت‌های ترک» پرداختند.
با توجه به این که الهام علی اف رئیس جمهور آذربایجان، دعوت اردوغان برای حضور در این نشست را رد کرده بود، به طور طبیعی، این موضوع بر کل اخبار مربوط به نشست، سایه انداخت.
علی اف، مواضع انتقادی مقامات آنکارا درباره ممنوعیت حجاب دختران در مدارس آذربایجان را به عنوان دخالت در مسائل داخلی کشورش قلمداد کرده و خواهان برکناری اوکتای سارال مشاور ارشد رئیس جمهور ترکیه شد.
اردوغان نیز در پاسخ به این درخواست، سارال را به عنوان مهمترین منتقد ممنوعیت حجاب برکنار کرد تا علی اف راضی شود و در نشست حضور پیدا کند. با این حال، او باز هم دعوت اردوغان را رد کرد.
ولی تیم اردوغان برای جبران این وضعیت به دو اقدام دست زد: اول این که تمام روزنامه‌های نزدیک به حزب حاکم، از میان سخنان اردوغان یک جمله را به عنوان تیتر مشترک انتخاب کرده و از قول او نوشتند: «در جهانِ ترک، جایی برای فاصله و جدایی وجود ندارد و ما متحد هستیم».
عبارتِ «جهان ترک»، همان مفهومی است که در چند سال اخیر از سوی اردوغان و شریک سیاسی او در ائتلاف جمهور یعنی دولت باغچلی رهبر حزب حرکت ملی گرا، مکرراً بیان شده و منظور از آن، جغرافیای کشورهای ترک زبان شامل ترکیه، جمهوری آذربایجان، قزاقستان، قرقیزستان و ازبکستان است و البته در سازمان مربوطه، ترکمنستان و مجارستان نیز به عنوان عضو ناظر حضور دارند و قبرس ترک نیز به شیوه غیررسمی حضور دارد.
برخی دیگر از رسانه‌ها نیز این جمله اردوغان را برجسته کردند: «از ازل تا ابد کنار هم خواهیم ماند».
با آن که رسانه‌های نزدیک به اردوغان بر وحدت و انسجام کشورهای ترک زبان تاکید کردند، روزنامه قرار گازته از جراید نزدیک به گل و داود اوغلو، چنین تیتری را به کار برد: «نشست دولت های ترک، بدون حضور جمهوری آذربایجان».
برخی از تحلیلگران ترکیه معتقدند که رژیم صهیونیستی، علی اف را برای رد دعوت اردوغان، تحریک کرده است.
اما مراد یتکین از روزنامه نگاران و تحلیلگران مشهور ترکیه می‌گوید: «نباید فقط اسرائیل را به عنوان عامل تعیین‌کننده معرفی کرد. اگر چه ما با اسرائیل اختلافاتی داریم، ولی آنقدر مهم نبود که به تنهایی روابط ترکیه و آذربایجان را تحت الشعاع قرار دهد.
اگر اردوغان در اجلاس اقدامات اعتمادسازی در آسیا (CICA) در باکو حضور پیدا می‌کرد و هاکان فیدان را به جای خودش نمی‌فرستاد، کار به اینجا نمی‌رسید. اسرائیل دلیل کافی برای آسیب رساندن به روابط ترکیه و آذربایجان نیست، چیزی که علی اف را ناراحت کرد، این بود که اردوغان، پیروزی در قره باغ را به عنوان دستاورد ترکیه توصیف کرد».
یتکین همچنین قرائت خاص باکو از مساله سکولاریسم را مهم می‌داند و سپس به این اشاره می‌کند که شعار «دو دولت، یک ملت»، که توسط سلیمان دمیرل و حیدر علی‌اف رواج یافت، باید به این معنی باشد که هر کشور باید از استقلال و حاکمیت خود محافظت کند و نباید به معنی نادیده گرفتن حاکمیت باکو تفسیر شود.
یتکین می‌گوید: «حتی در دوران نخست وزیری داود اوغلو نیز بارها به ما گفتند، نه جهان عرب و نه جهان ترک، برادر بزرگتر جدیدی نمی‌خواهند. آنها نمی‌خواهند ترکیه از سیستمی که یک قرن پیش توسط مصطفی کمال آتاتورک بر اساس سکولاریسم بنا شده بود، فاصله بگیرد و نقش برادر بزرگتر را بر جوامع خود ایفا کند.
پس وقتی که علی اف، به جای حمایت از دبیرکلی نامزد ترکیه در سازمان ملل، از نامزد امارات متحده عربی حمایت می‌کند، باید بفهمیم که او دقیقاً به سیاست خارجی اردوغان اعتراض دارد و می‌گوید: خودت را به عنوان برادر بزرگتر ما تصور نکن!»
در تحلیلی مشابه، هاکان گونش، استاد علوم سیاسی، غیبت علی اف در نشست ترکیه را نشانه‌ای از رسیدن روابط دو کشور به یکی از سردترین مقاطع خود در سه دهه اخیر می‌داند و بر تلاش باکو برای استقلال بیشتر در سیاست خارجی تأکید می‌کند.
دنیز زِیرک، روزنامه‌نگار نیز، با استناد به گفت‌وگوهایش با نزدیکان علی‌اف، دو دلیل را مطرح می‌کند:«اصل مقابله‌به‌مثل در واکنش به غیبت اردوغان در نشست باکو و برآورده‌نشدن درخواست‌های جمهوری آذربایجان درباره برخورد با هفت شهروند ترکیه که پیام‌های تندی علیه علی اف نوشته بودند».
ولی مروه شبنم اوروچ معتقد است که اختلاف از موضوع حجاب فراتر رفته و اکنون به اختلاف بر سر سیاست ترکیه در قبال اسرائیل رسیده است.
شنر گودکلی نیز هشدار می‌دهد که نباید بحران را صرفاً به موضوع پوشش مدارس محدود کرد و باید محاسبات دیپلماتیک گسترده‌تری را در نظر گرفت.
خطرات افراط و تفریط
عاکف بکی تحلیلگر مشهور ترکیه و مشاور اسبق اردوغان درباره این موضوع می‌نویسد: «قربانی کردن مشاور ارشد ریاست جمهوری در ترکیه به درخواست رئیس جمهور آذربایجان و همچنین بازداشت کسانی که به ممنوعیت حجاب در آنجا اعتراض کردند، هر دو اشتباه بود. ما هر کاری از دستمان بر می‌آمد برای دلجویی و خشنود کردن الهام علی اف انجام دادیم و اردوغان شخصاً با او تماس گرفت، اما او در اجلاس سازمان کشورهای ترک در آنکارا شرکت نکرد.
البته اشتباهاتی در گذشته انجام دادیم. نباید پیروزی قره‌باغ را به عنوان دستاورد ترکیه توصیف می‌کردیم. به جای نوسان بین افراط و تفریط، می‌توانستیم یک راه میانه پیدا کنیم. به جای اعطای امتیازات بیش از حد، یک میانه‌روی، یک موضع قاطع بدون تقابل، تأثیر سالم‌تری بر روابط می‌گذاشت».
عاکف بکی به این اشاره کرده که بازداشت منتقدین علی اف در آنکارا و استانبول اشتباه بوده و دولت اردوغان باید اعلام می‌کرد که آنان در اتخاذ موضع درباره ممنوعیت حجاب در جمهوری آذربایجان، بر اساس تفکرات شخصی خودشان عمل کرده‌اند و دولت، به آزادی بیان احترام می‌گذارد.
عاکف بکی در پایان، به خطاهای سیاست خارجی اردوغان و لزوم عبرت گرفتن از ماجراجویی اشاره کرده و می‌گوید: «آیا هر اتفاقی که برای ما افتاده، ناشی از وسواس ما برای خودنمایی فراتر از توانایی‌هایمان در سیاست خارجی نبوده است؟
سرزنش و هیاهو وقتی نمی‌توانیم کاری انجام دهیم، همیشه برای ما گران تمام شده است. آنکارا پس از ۱۰ سال متوجه اشتباه خود در قطع روابط با عربستان سعودی، مصر و امارات شد. اما این آسیب هنوز جبران نشده و ملت همچنان بهای آن را می‌پردازد. بارها ادعاهای بزرگی درباره قدرت ترکیه در منطقه و جهان مطرح کردیم و گفتیم ما مسئول منطقه هستیم و باید به این ترکیه جدید و قدرتمند عادت کنید!
گفتیم، دوران باشکوه ما در جهان آغاز شده و اکنون در قرن ترکیه هستیم، منطقه تحت کنترل ما خواهد بود، ما نظم را در اطراف خود برقرار خواهیم کرد. ولی خودمانیم، همه آن ماجراجویی‌های مبتنی بر لاف زدن و تحمیل موضع خود بر سایر بازیگران به طرز بدی پایان یافت.
بنابراین مدیریت بحران با آذربایجان با رویکردی آرام و معقول، بدون شخصی‌سازی روابط بین دولتی، مفید خواهد بود. راهی جز دوراندیشی خونسردانه نداریم».
