به گزارش مشرق، کانال تلگرامی اندیشکده تهران با انتشار گزارشی نوشت:
اجلاس استانبول (R4+E3) نشستی ترکیبی با هدف ایجاد یک بستر هماهنگ میان بازیگران کلیدی خاورمیانه و قدرت‌های اروپایی در مواجهه با بحران‌های به‌هم‌پیوسته محیط پیرامونی ترکیه بود.
سازوکار و ماهیت اجلاس
گروه R4 سازوکاری متشکل از ترکیه، مصر، پاکستان و عربستان است که در سال ۲۰۲۶ با هدف تقویت گفت‌وگوهای منطقه‌ای ایجاد شد. تا پیش از اجلاس استانبول، وزرای خارجه R4 شش بار گرد هم آمده بودند.
گروه E3 متشکل از بریتانیا، فرانسه و آلمان است که از سال ۲۰۰۳ برای هماهنگی دیپلماتیک درباره برنامه هسته‌ای ایران شکل گرفت و بعدها دامنه فعالیت آن به سایر مسائل بین‌المللی نیز گسترش یافت. در اجلاس استانبول، ایتالیا نیز به این جمع اضافه شد و تعداد کشورهای شرکت‌کننده به هشت کشور رسید.
حضور چهار کشور اورپایی ماهیت اجلاس استانبول را از یک نشست صرفاً منطقه‌ای فراتر برد و آن را به تلاشی برای هم‌راستا کردن دیدگاه‌های اروپایی و منطقه‌ای تبدیل کرد.
دستور کار و دستاوردهای اجلاس
در اجلاس استانبول ابتدا وزرای خارجه R4 به‌صورت جداگانه با یکدیگر نشست داشتند و سپس اجلاس اصلی با حضور وزرای خارجه E3 تشکیل شد. دستور کار این اجلاس عبارت بود از:
- مسئله فلسطین و ضرورت دستیابی به راه‌حل دو دولتی
- تنش و درگیری میان آمریکا/اسرائیل و ایران، و تأکید بر راه‌حل های غیرنظامی
- امنیت و آزادی ناوبری در تنگه هرمز و باب‌المندب، و پیامدهای اختلال در این مسیرها بر تجارت و انرژی جهانی
- حملات حوثی‌ها به عربستان سعودی و دولت یمن، و لزوم توقف حملات
-جنگ روسیه و اوکراین و خطر گسترش آن به دریای سیاه، به‌ویژه از منظر امنیت انرژی و غلات.
- بررسی فرصت‌های همکاری و هماهنگی بیشتر میان کشورهای R4 و E3 در آینده.
دستور کار مذکور نشان‌دهنده تلاش برای پیوند دادن مسائل امنیتی خاورمیانه با دغدغه‌های اروپایی است. اگرچه هیچ سند مکتوبی به عنوان بیانیه پایانی نشست ترکیبی R4+E3 منتشر نشده است اما وزرا در مصاحبه‌های پس از نشست بر ضرورت رسیدگی به مناقشات منطقه‌ای از طریق گفت‌وگو، دیپلماسی و کاهش تنش تأکید داشته و خواستار یافتن راه‌حل‌های مطابق با قطعنامه‌های سازمان ملل هستند. همه طرف‌ها نیز بر توقف جنگ در خلیج فارس و اوکراین تاکید داشته‌اند.
در بیانیه پایانی توسط وزاری خارجهR4 علاوه بر موارد فوق اشغال‌گری اسرائیل به عنوان منبع اصلی بی‌ثباتی منطقه معرفی شده و بر حمایت از راه‌حل دو دولتی بر اساس خطوط ۴ ژوئن ۱۹۶۷ اشاره شده است. همچنین حمایت از عربستان در برابر حملات حوثی‌ها و ضرورت بازگشایی تنگه هرمز مورد نیز مورد تأکید قرار گرفته است.
اهداف و استراتژی ترکیه در اجلاس
هدف و استراتژی اصلی ترکیه در اجلاس استانبول حول مفهوم «مالکیت منطقه‌ای» قابل تعریف است. از نگاه آنکارا، امنیت پایدار منطقه تنها زمانی تحقق می‌یابد که راه‌حل‌ها از بیرون تحمیل نشود و کشورهای منطقه خود مسئولیت اصلی مدیریت بحران‌ها را بر عهده بگیرند. سخنان هاکان فیدان موید این دیدگاه است.
ترکیه با میزبانی این اجلاس تلاش داشته که به عنوان کشوری پیشرو میان بازیگران منطقه‌ای و قدرت‌های اروپایی پیوند ایجاد کند. همچنین آنکارا از هم‌زمانی این اجلاس با «نهمین کنفرانس میانجی‌گری استانبول» بهره برده و جایگاه خود را در اجلاس اخیر از نقش یک میانجی ساده به طراح و صحنه‌گردان معادلات دیپلماتیک منطقه ارتقاء داده است.
ترکیه از طریق R4 نه تنها خود را به عنوان هماهنگ‌کننده کشورهای سنی در منطقه معرفی کرده است بلکه یکی از اهداف غیراعلامی آن احتمالاً در چارچوب رقابت آنکارا با اسرائیل بر سر نفوذ در جهان اسلام قابل تحلیل است. اهداف و استراتژی‌های ترکیه در این نشست بیشتر در سطح دیپلماتیک و گفتمان سازی قابل درک است.
دلالت‌های راهبردی اجلاس برای ایران
اجلاس استانبول از یک سو، با مخالفت صریح با حمله نظامی فضای تنفس دیپلماتیک ایجاد کرده است و هزینه دیپلماتیک اقدام احتمالی آمریکا و اسرائیل بر علیه ایران را افزایش داده است. حضور هم‌زمان هشت کشور این پیام را از حالت یک‌جانبه خارج کرده و نشان می‌دهد که بازیگران مهم خواهان جلوگیری از جنگ فراگیر هستند.
از سوی دیگر، به گونه ای بر ضرورت پایان درگیری در خلیج فارس، عبور بدون مانع از تنگه هرمز و محکومیت حملات انصارالله تاکید شده است که گویا ایران مقصر وضعیت فعلی در منطقه است.
*بازنشر مطالب شبکه‌های اجتماعی به منزله تأیید محتوای آن نیست و صرفا جهت آگاهی مخاطبان از فضای این شبکه‌ها منتشر می‌شود.
