پایگاه خبری صد آنلاین در گفتگو با حجت‌الاسلام والمسلمین سید مهدی حسین‌زاده، استاد باسابقه اخلاق و حوزه علمیه تهران، به واکاوی حکمت این توصیه‌ها، تفسیر ابعاد روان‌شناختی و معنوی رهایی از اضطراب‌های دنیوی و اخروی، و بازخوانی جامع فضائل و برکات این دو سوره شریفه پرداخته است که مشروح آن در ادامه تقدیم مخاطبان می‌شود:
صد آنلاین: حاج‌آقا، روز جمعه در هندسه معرفتی اسلام چه جایگاهی دارد و چرا تلاوت سوره‌های مشخصی نظیر «احقاف» و «مؤمنون» در این روز با تأکید ویژه‌ای همراه شده است؟
حجت‌الاسلام والمسلمین حسین‌زاده:
بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم. الحمدلله رب العالمین و صلوات الله علی سیدنا محمد و آله الطاهرین.
ببینید، در نظام زمان‌بندی ملکوتی و سنن الهی، زمان‌ها دارای ظرفیت‌ها و درجات متفاوتی از نزول فیوضات و تجلی رحمت هستند. روز جمعه «سید الأیام» (آقای روزها) و مظهر جمعیت و تجدید میثاق بنده با ساحت ربوبی و ولایت است. اگر انسان بتواند دل و جان خود را در این زمان با ارتعاشات معنوی کلام وحی هم‌سو کند، اثر تربیتی آن به مراتب ژرف‌تر و پایدارتر خواهد بود.
امام جعفر صادق(ع) در روایتی درخشان و قابل تأمل می‌فرمایند:
(هر کس در هر شب جمعه یا روز جمعه سوره احقاف را بخواند، خداوند در زندگی دنیا او را به هیچ ترسی گرفتار نمی‌کند و از وحشت بزرگ روز قیامت نیز در امان می‌دارد).
و در بیان نورانی دیگری پیرامون سوره مبارکه «مؤمنون» فرمودند:
(هر کس تلاوت سوره مؤمنون را در هر جمعه تداوم بخشد، خداوند پایان کار او را به سعادت و نیکبختی ختم می‌نماید و جایگاه او در فردوس برین همراه با پیامبران و رسولان خواهد بود).
این احادیث تنها یک ثواب‌نامه ساده نیستند، بلکه نقشه راه زیست مؤمنانه و تزکیه باطن به شمار می‌روند.
صد آنلاین: در روایت سوره احقاف، دو مفهوم بسیار کلیدی وجود دارد: «نفی روعه و ترس در دنیا» و «ایمنی از فزع اکبر در قیامت». پیوند محتوایی این سوره با مفهوم آرامش روانی و زدودن اضطراب‌ها چیست؟حجت‌الاسلام والمسلمین حسین‌زاده:
نکته بسیار دقیق و کارشناسانه‌ای را اشاره کردید. امروز جهان معاصر با پدیده‌ای فراگیر به نام اضطراب، تشویش ذهنی و بحران ناامنی روانی مواجه است. کلمه «روعه» به معنای هراس ناگهانی و ترسی است که شیرازه روان آدمی را بر هم می‌ریزد و «فزع اکبر» همان هول و وحشتِ مواجهه با حقیقت اعمال در محشر است.
سوره احقاف، چهل‌وششمین سوره قرآن و آخرین سوره از مجموعه «حوامیم» (سوره‌هایی که با حم آغاز می‌شوند) است. وقتی به متن این سوره دقت می‌کنید، انسان را در برابر عظمت خلقت، تدبیر الهی و سرانجام اقوام متکبر و سرکش—همچون قوم هود در سرزمین احقاف—قرار می‌دهد. این سوره از یک سو حقیقت مرگ و معاد را پیش چشم می‌گذارد و از سوی دیگر، مقام والای احسان به والدین و توبه و اعتراف به ربوبیت را تبیین می‌کند (مانند آیه شریفه «وَوَصَّیْنَا الْإِنسَانَ بِوَالِدَیْهِ إِحْسَانًا»).
کسی که هر جمعه با تفکر و طمأنینه این سوره را زمزمه کند:
۱. توحید افعالی در وجودش ملکه می‌شود؛ می‌فهمد که نفع و ضرر، عزت و ذلت، و قبض و بسط رزق منحصراً در ید قدرت حق‌تعالی است. وقتی انسان به این یقین رسید، دیگر از تحولات ناپایدار دنیا، نوسانات روزگار و تهدیدهای ظاهری دچار هراس مردافکن نمی‌شود.
۲. انس با حقیقت معاد، هراس از قیامت را مهار می‌کند؛ ترس از ناشناخته‌ها در روز جزا جای خود را به آرامش حاصل از امید به غفران و ولایت‌پذیری می‌دهد. سوره احقاف قلب مؤمن را حصین و نفوذناپذیر می‌سازد.
صد آنلاین: از دیگر برکات و خواص ذکرشده برای سوره مبارکه «احقاف» در روایات و سیره علما چه نکاتی را می‌توان برشمرد؟حجت‌الاسلام والمسلمین حسین‌زاده:
علاوه بر ایمنی از خوف و فزع، در متون روایی ما (مانند ثواب‌الأعمال شیخ صدوق و تفسیر البرهان) چند اثر مهم دیگر برای تلاوت این سوره تبیین شده است:
صد آنلاین: برسیم به سوره مبارکه «مؤمنون». امام صادق(ع) فرمودند مداومت بر خواندن آن در هر جمعه، موجب «حسن عاقبت» و «همنشینی با انبیا در فردوس» است. راز این عاقبت‌به‌خیری در چیست؟حجت‌الاسلام والمسلمین حسین‌زاده:
بزرگ‌ترین دغدغه هر انسان سالک و مؤمنی، مسئله «عاقبت‌به‌خیری» است؛ این‌که آیا ایمان ما مستودع (عارضی) است یا مستقر؟ آیا در گذر امتحانات سخت زمانه دین‌داری ما حفظ خواهد شد؟
سوره مؤمنون با بشارت قطعی «قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ» آغاز می‌شود؛ یعنی فلاح و رستگاری را تضمین شده اعلام می‌کند، اما بلافاصله مانیفست و شناسنامه مؤمن رستگار را ترسیم می‌کند:
۱. خشوع در نماز («الَّذِينَ هُمْ فِي صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَ»)،
۲. اعراض از لغو و سخنان بیهوده («وَالَّذِينَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ»)،
۳. پرداخت زکات و طهارت مالی،
۴. پاکدامنی و صیانت از عفت فردی و اخلاقی،
۵. رعایت امانت‌ها و پایبندی به عهد و پیمان‌ها («وَالَّذِينَ هُمْ لِأَمَانَاتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ رَاعُونَ»)،
۶. مراقبت مستمر بر نمازها.
کسی که هر جمعه با سوره مؤمنون عهد تازه می‌کند، در واقع کارنامه هفتگی خود را با این شاخص‌ها تطبیق می‌دهد. این تذکر هفتگی سبب می‌شود نفس سرکش مدام مهار شود. وقتی انسان عمری را در مدار خضوع در نماز، پاکی دامن، حفظ عهد و دوری از لغو سپری کند، محصول طبیعی و تکوینی چنین حیاتی چیزی جز حسن عاقبت و وصول به «فردوس اعلی» نخواهد بود. بهشت فردوس، بالاترین درجات جنان است و همنشینی با رسولان، پاداش سنخیت یافتن با اخلاق انبیایی است.
صد آنلاین: در سایر منابع و تفاسیر، چه آثار و برکات دیگری برای همراهی با سوره مبارکه مؤمنون نقل شده است؟حجت‌الاسلام والمسلمین حسین‌زاده:
در سنن اسلامی و روایات فریقین، آثار متعددی ذکر شده است:
صد آنلاین: به عنوان جمع‌بندی، توصیه کاربردی حضرتعالی برای عموم مؤمنان و جوانان جهت بهره‌مندی حداکثری از این گنجینه‌های قرآنی در روزهای جمعه چیست؟حجت‌الاسلام والمسلمین حسین‌زاده:
توصیه برادرانه و خادمانه بنده این است که جمعه‌هایمان را از رخوت و بطالت صرف خارج کنیم. جمعه فرصت بازسازی روح پس از یک هفته اشتغال به مادیات است. مؤمنین برنامه بگذارند: اگر وقت محدود است، در تعقیبات نماز صبح یا عصر جمعه، زمانی را حتی حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه به تلاوت دست‌کم یکی از این دو سوره مبارکه با تدبر در ترجمه اختصاص دهند.
اگر مداومت حاصل شود، اثر شگفت‌انگیز آن در رفع غم‌ها، تثبیت آرامش اعصاب…
