اختلال مداوم در روند سیاسی اسرائیل باعث شده این رژیم طی سه سال و نیم گذشته پنج بار انتخابات برگزار کند. اکنون نیز اگر هیچ‌یک از اردوگاه‌ها نتواند اکثریت لازم را به دست آورد، احتمال تکرار این چرخه وجود دارد.
نظرسنجی‌ها نشان می‌دهند که اردوگاه مخالفان و ائتلاف بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در انتخابات ۲۷ اکتبر تقریبا به تعداد کرسی‌های مشابهی دست خواهند یافت. در چنین شرایطی، هیچ‌یک از دو اردوگاه مسیر روشنی برای دستیابی به اکثریت پارلمانی ندارد و چند سناریوی متفاوت برای آینده سیاسی اسرائیل مطرح است.
احتمال کسب حداکثری نتانیاهو پایین است
رینا باست در المانیتور نوشت: تحلیلگران می‌گویند احتمال آنکه نتانیاهو بتواند اکثریت لازم را برای تشکیل دولت به دست آورد، محدود به نظر می‌رسد، اما نمی‌توان آن را کاملاً منتفی دانست. در عین حال، برگزاری دور دیگری از انتخابات نیز احتمال قابل‌توجهی است؛ انتخاباتی که در صورت وقوع، هفتمین انتخابات اسرائیل در کمتر از چهار سال خواهد بود.
اینکه یک رهبر اسرائیلی برای به تعویق انداختن انتخابات حاضر باشد خطر جنگ را به جان بخرد، در نگاه نخست بعید به نظر می‌رسد. با این حال، نتانیاهو بیش از سیاستمداران معمولی به حفظ قدرت مصمم است؛ اگر نه به دلایل دیگر، دست‌کم برای جلوگیری از محکومیت قضایی.
نظام انتخاباتی اسرائیل به چه صورت است؟
بر اساس نظام انتخاباتی تناسبی اسرائیل، فردی که رئیس‌جمهور مأمور تشکیل دولت می‌کند، باید حمایت دست‌کم ۶۱ نماینده از مجموع ۱۲۰ عضو کنست را به دست آورد. طی چهار ماه گذشته، نظرسنجی‌ها عموماً حزب راست میانه «یاشار» به رهبری گادی آیزنکوت را جلوتر از حزب لیکود به رهبری نتانیاهو نشان داده‌اند؛ هرچند فاصله میان دو حزب و همچنین میان دو اردوگاه سیاسی رقیب کاهش یافته است.
آیزنکوت و دیگر رهبران مخالف، از جمله نفتالی بنت، یائیر لاپید و آویگدور لیبرمن، همگی اعلام کرده‌اند که احزاب عرب را وارد ائتلاف آینده خود نخواهند کرد. بنت و لاپید رهبری ائتلاف را بر عهده دارند که از حزب راست‌گرای بنت و حزب میانه‌روی «یش عتید» لاپید تشکیل شده است. لیبرمن نیز رهبر حزب راست‌گرای «اسرائیل خانه ما» است که بخش بزرگی از اسرائیلی‌های روسی‌زبان را نمایندگی می‌کند.
با این حال، نظرسنجی‌های چهار ماه گذشته نشان می‌دهند دو حزب عرب، یعنی «فهرست مشترک» و «رَعَم»، ممکن است در مجموع ۱۳ تا ۱۵ کرسی به دست آورند؛ رقمی که در مقایسه با ۹ کرسی کنونی آن‌ها افزایش محسوسی خواهد بود. در چنین شرایطی، این احزاب می‌توانند در مذاکرات تشکیل دولت به بازیگران تعیین‌کننده تبدیل شوند.
احزاب برای ورود به کنست باید دست‌کم ۳٫۲۵ درصد آرا، معادل چهار کرسی، کسب کنند. همین حدنصاب انتخاباتی می‌تواند سرنوشت احزاب کوچک و در نتیجه آرایش نهایی پارلمان را تغییر دهد.
سناریوی اول: پیروزی قاطع مخالفان بدون احزاب عرب
در سناریوی نخست، اردوگاه مخالفان بدون اتکا به احزاب عرب اکثریت کرسی‌های کنست را به دست می‌آورد و گادی آیزنکوت به نخست‌وزیری می‌رسد. تحقق این سناریو مستلزم آن است که احزاب این اردوگاه، از نیروهای میانه‌رو تا احزاب راست‌گرا و چپ‌گرای صهیونیست، عملکردی بهتر از آنچه نظرسنجی‌های کنونی نشان می‌دهند داشته باشند.
حزب تازه‌تأسیس «ذخیره‌داران» نیز ممکن است در صورت عبور از حدنصاب انتخاباتی به دولت بپیوندد. این حزب، در کنار دیگر اولویت‌های خود، بر پایان دادن به معافیت مردان یهودی حریدی از خدمت نظامی تأکید دارد.
با این حال، بر اساس ارزیابی‌های مطرح‌شده در گزارش، دستیابی آیزنکوت به اکثریت پارلمانی همچنان با موانع جدی روبه‌رو است.
سناریوی دوم: نتانیاهو اکثریت را حفظ می‌کند
در سناریوی دوم، ائتلاف نتانیاهو اکثریت کرسی‌های کنست را به دست می‌آورد. با این حال، طی چهار ماه گذشته تنها نظرسنجی‌های شبکه ۱۴، که همسویی نزدیکی با نتانیاهو دارد، چنین نتیجه‌ای را نشان داده‌اند.
در صورت پیروزی، نتانیاهو احتمالا شرکای کنونی خود از جناح راست افراطی و احزاب حریدی را در ائتلاف حفظ خواهد کرد.
او همچنین ممکن است از حزب کوچک «مردم اسرائیل» به رهبری اوفر وینتر و حزب «ذخیره‌داران» به رهبری یوآز هندل برای پیوستن به دولت دعوت کند؛ البته به شرط آنکه این احزاب وارد کنست شوند.
وینتر از سیاست‌های راست‌گرایانه و گسترش شهرک‌سازی حمایت می‌کند و مواضع کلی او با برنامه سیاسی نتانیاهو همخوانی دارد. با این حال، او با معافیت حریدی‌ها از خدمت نظامی مخالف است و از عملکرد نهادهای سیاسی و امنیتی حاکم در زمان حمله به رهبری حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ انتقاد کرده است. این مواضع می‌تواند پیوستن او به دولت نتانیاهو را پیچیده کند.
حزب میانه‌روتر «ذخیره‌داران» نیز که با معافیت حریدی‌ها مخالف است، ممکن است شریک دشوارتری برای نتانیاهو باشد.
هر دو حزب در نظرسنجی‌ها نزدیک به حدنصاب انتخاباتی قرار دارند و هنوز مشخص نیست که کدام‌یک، یا آیا اساساً هر دو، وارد کنست خواهند شد. نزدیکان نتانیاهو که نگران‌اند حزب وینتر بخشی از آرای حزب راست افراطی «صهیونیسم دینی» را جذب کند، از او خواسته‌اند تا از رقابت کناره‌گیری کند.
سناریوی سوم: تشکیل دولت اقلیت به رهبری آیزنکوت
در سناریوی سوم، آیزنکوت دولتی اقلیت تشکیل می‌دهد که برای ادامه کار به حمایت بیرونی احزاب عرب متکی خواهد بود. چنین دولتی کمتر از ۶۱ کرسی در اختیار خواهد داشت و برای بقا به حمایت «فهرست مشترک» و «رَعَم» نیازمند است.
رهبران احزاب عرب به المانیتور گفته‌اند که برای جلوگیری از تشکیل دولت بعدی به رهبری نتانیاهو، از چنین ترتیبی حمایت خواهند کرد. با این حال، برخی احزاب مخالف صهیونیست اعلام کرده‌اند که تحت هیچ شرایطی حاضر نیستند در دولتی با مشارکت احزاب عرب حضور داشته باشند.
طبق قوانین اسرائیل، دولت تنها از طریق رأی عدم اعتماد سازنده می‌تواند برکنار شود؛ به این معنا که دست‌کم ۶۱ نماینده باید هم‌زمان از گزینه‌ای مشخص برای نخست‌وزیری حمایت کنند. در نتیجه، دولت اقلیت آیزنکوت می‌تواند با اتکا به مخالفت احزاب عرب با بازگشت نتانیاهو، مانع از شکل‌گیری اکثریت لازم برای برکناری خود شود.
این سناریو به آیزنکوت اجازه می‌دهد تا بدون برخورداری از اکثریت رسمی کرسی‌ها دولت تشکیل دهد، اما بقای چنین دولتی به تداوم حمایت بیرونی احزاب عرب و حفظ انسجام در اردوگاه مخالفان بستگی خواهد داشت.
سناریوی چهارم: تشکیل دولت وحدت ملی با مشارکت نتانیاهو و آیزنکوت
سناریوی چهارم، تشکیل دولت وحدت ملی میان نتانیاهو و آیزنکوت است؛ دولتی که در آن این دو سیاستمدار هر کدام دو سال نخست‌وزیر باشند و سپس قدرت را به دیگری واگذار کنند.
چنین ائتلاف گسترده‌ای احتمالاً احزاب حریدی را کنار خواهد گذاشت، زیرا آیزنکوت به احتمال زیاد اجرای قانون خدمت نظامی برای مردان حریدی را مطالبه خواهد کرد. با این حال، تشکیل چنین دولتی در شرایط کنونی دور از انتظار به نظر می‌رسد؛ چراکه همه رهبران مخالفان در جریان کارزار انتخاباتی وعده داده‌اند به دولتی به رهبری نتانیاهو نپیوندند.
کاندیداها به نتانیاهو اعتماد ندارند
فراتر از اختلافات سیاسی، پنج رهبر مخالف به نتانیاهو اعتماد ندارند و تردید دارند که او به توافق تقسیم قدرت پایبند بماند.
نمونه پیشین چنین توافقی به سال ۲۰۲۰ بازمی‌گردد؛ زمانی که نتانیاهو و بنی گانتس، رهبر وقت حزب «آبی و سفید»، توافق کردند به‌صورت چرخشی نخست‌وزیر شوند. طبق توافق، قرار بود گانتس در نوامبر ۲۰۲۱ ریاست دولت را بر عهده بگیرد. اما این توافق با تصویب نشدن بودجه دولت و انحلال خودکار کنست فروپاشید.
گانتس نتانیاهو را متهم کرد که عمداً مانع تصویب بودجه شده تا از واگذاری نخست‌وزیری جلوگیری کند؛ اتهامی که نتانیاهو آن را رد کرد. این سابقه، بی‌اعتمادی رهبران مخالف به هرگونه توافق مشابه با نتانیاهو را تشدید کرده است.
سناریوی پنجم: بن‌بست سیاسی و برگزاری انتخابات تازه
سناریوی پنجم، تداوم بن‌بست سیاسی و برگزاری انتخابات جدید است. طبق قوانین اسرائیل، اگر فرد مأمور تشکیل دولت نتواند دولتی باثبات تشکیل دهد، رئیس‌جمهور می‌تواند فرد دیگری را مأمور کند یا کشور را به سمت انتخابات تازه سوق دهد.
اختلال مداوم در روند سیاسی اسرائیل باعث شده این رژیم طی سه سال و نیم گذشته پنج بار انتخابات برگزار کند. اکنون نیز اگر هیچ‌یک از اردوگاه‌ها نتواند اکثریت لازم را به دست آورد، احتمال تکرار این چرخه وجود دارد.
تال اشنایدر، خبرنگار سیاسی تایمز آو اسرائیل به المانیتور گفت: «تنها مزیت نتانیاهو این است که به نظر می‌رسد مخالفانش نیز قادر به تشکیل ائتلاف اکثریت نیستند. این اساس کارزار انتخاباتی اوست. اگر مخالفانش نتوانند دولت تشکیل دهند، او می‌تواند تا زمان اعلام انتخابات بعدی به‌عنوان نخست‌وزیر موقت در قدرت بماند.»
اشنایدر افزود که ممکن است هدف واقعی نتانیاهو وادار کردن دولت به برگزاری دور دیگری از انتخابات باشد.
او همچنین هشدار داد که اگر احزاب کوچک نتوانند از حدنصاب انتخاباتی عبور کنند، هزاران رأی عملاً بی‌اثر خواهد شد؛ مسئله‌ای که می‌تواند ترکیب نهایی کنست را تغییر دهد و تشکیل ائتلاف را دشوارتر کند.
رأی‌دهندگان عرب؛ متغیری تعیین‌کننده
میزان مشارکت رأی‌دهندگان عرب می‌تواند در نتیجه انتخابات نقش مهمی ایفا کند؛ زیرا حضور آن‌ها در پای صندوق‌های رأی به‌طور سنتی پایین‌تر از میانگین مشارکت در اسرائیل بوده است.
در انتخابات دسامبر ۲۰۲۲، میزان مشارکت رأی‌دهندگان عرب، که حدود ۲۱ درصد جمعیت اسرائیل را تشکیل می‌دهند، به ۵۳ درصد رسید. اکنون سیاستمداران عرب امیدوارند شمار بیشتری از رأی‌دهندگان این جامعه را به مشارکت در انتخابات ترغیب کنند.
افزایش احتمالی مشارکت می‌تواند بازتاب تمایل بیشتر شهروندان عرب اسرائیل برای کنار زدن نتانیاهو از قدرت و واداشتن دولت آینده به رسیدگی به مشکلات جوامع آن‌ها باشد. در این میان، افزایش خشونت و جرائم در شهرها و روستاهای عرب‌نشین از مهم‌ترین نگرانی‌های این جامعه به شمار می‌رود.
عوامل زیادی در نتیجه نقش دارند
نتیجه انتخابات تنها به رقابت میان نتانیاهو و آیزنکوت محدود نیست. میزان مشارکت رأی‌دهندگان عرب، عبور یا ناکامی احزاب کوچک در کسب حدنصاب و توانایی رهبران سیاسی برای توافق بر سر ائتلافی پایدار، همگی می‌توانند تعیین کنند که اسرائیل دولتی تازه تشکیل خواهد داد یا بار دیگر به پای صندوق‌های رأی بازمی‌گردد.
