سهم نزدیک به صفر ایران از تجارت جهانی ۱۰۰ میلیارد دلاری گیاهان دارویی!/ دفن "سند ملی گیاهان دارویی و طب سنتی" زیر خروارها خاک!


سهم نزدیک به صفر ایران از تجارت جهانی 100 میلیارد دلاری گیاهان دارویی!/ دفن "سند ملی گیاهان دارویی و طب سنتی" زیر خروارها خاک!

"سند ملی گیاهان دارویی و طب سنتی" کشور در حال خاک خوردن است؛ در حالیکه حجم تجارت جهانی گیاهان دارویی به ۱۰۰ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۰ افزایش یافته است اما سهم ایران به عنوان مهد گیاهان دارویی از این تجارت جهانی، نزدیک به صفر است!

به گزارش خبرنگار علمی خبرگزاری تسنیم؛ ایران کشوری ممتاز و با رتبه بالا از نظر غنای گیاهی و تنوع زیستی و دارای 11 اقلیم از 13 اقلیم شناخته شده جهانی است.

بر اساس نظر گیاه‌شناسان و پژوهشگران، تعداد گونه‌های گیاهی ایران در حدود 8000 گونه است که از نظر تنوع گونه‌ای حداقل دو برابر قاره اروپاست. تحقیقات نشان داده است که بیش از 2300 گونه از گیاهان کشور دارای خواص دارویی، عطری، ادویه‌ای و آرایشی ــ بهداشتی هستند. به‌علاوه 1728 گونه از این گیاهان به عنوان گیاهان بومی ایران هستند، منحصراً در سرزمین ایران رویش کرده و به عنوان یک ظرفیت انحصاری در کشور محسوب می‌شوند.

حجم تجارت جهانی گیاهان دارویی از 60 میلیارد دلار  در سال 1996 به 100 میلیارد دلار در سال 2010 افزایش یافته است و براساس پیش‌بینی بانک جهانی در سال 2050 گردش مالی و تجارت جهانی متمرکز و مبتنی بر گیاهان دارویی و داروهای گیاهی به حدود 5000 میلیارد دلار خواهد رسید که متاسفانه سهم ایران از تجارت جهانی گیاهان دارویی با وجود ظرفیت عظیم کشورمان در این حوزه، چیزی نزدیک به صفر است!

در بیشتر کشورهای توسعه‌یافته،‌ طب سنتی در ابعاد مختلف تحت حمایت دولت قرار گرفته و سهم خوبی از تامین سلامت مردم را در سیستم سلامت کشور به عهده گرفته است. طب سنتی چین 40 درصد خدمات بهداشتی و درمانی را در این کشور برعهده دارد؛ پوشش بیمه‌ای هزینه درمان، دارو و خدمات طب سنتی در ژاپن، چین، کره و ویتنام به صورت کامل است و در کشورهای آلمان،‌ استرالیا، نروژ، انگلستان،‌ کانادا و آمریکا قسمتی از هزینه‌ها توسط سازمان‌های بیمه پرداخت می‌شود.

باتوجه به افزایش حجم تجارت جهانی گیاهان دارویی و فرآورده‌های آن،‌ پیشینه غنی ایران در طب سنتی و نیز اینکه در نقشه جامع علمی کشور، گیاهان دارویی در اولویت الف حوزه علوم پایه و کاربردی و طب سنتی در اولویت ب حوزه سلامت قرار گرفته‌اند.

بدیهی است برای هدایت حرکت احیاء و توسعه گیاهان دارویی و طب سنتی ایران با استفاده بهینه از تمامی منابع ملی،‌ داشتن یک سند علمی که به همه نکات لازم توجه کافی مبذول داشته باشد، امری واجب و اجتناب‌ناپذیر است که در همین راستا "سند ملی گیاهان دارویی و طب سنتی" براساس نقشه جامع علمی کشور طراحی و تدوین شده است.

یکی از اهداف مهم و راهبردی این سند، ماده 5 آن است که در آن اهداف، راهبردها و اقدامات و افق 1404 در حوزه "گیاهان دارویی و فرآورده‌های گیاهی" و "حوزه طب سنتی و داروسازی" سنتی آمده است. از جمله اهداف حوزه گیاهان دارویی و فرآورده‌های گیاهی در این سند شامل موارد ذیل است:

علم و تکنولوژی , طب سنتی , معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری ,

اهداف حوزه طب سنتی و داروسازی سنتی در افق 1404 نیز به شرح ذیل است:

علم و تکنولوژی , طب سنتی , معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری ,

اقداماتی نیز برای رسیدن به اهداف حوزه طب سنتی و داروسازی سنتی در افق 1404 در سند تعریف شده است که شامل موارد ذیل است:

  1. هماهنگی و ارتباط‌گیری مستمر با کلیه مراکز قانون‌گذاری و اجرایی به منظور پیشنهاد ضوابط و مقررات مورد نیاز
  2. بازنگری و تعیین ضوابط و مقررات اعتبارسنجی برای تسهیل تاسیس مراکز آموزشی، پژوهشی و خدماتی طب سنتی
  3. حمایت از ایجاد نهادهای استاندارد و معتبر خدمات طب سنتی و داروسازی سنتی
  4. تدوین نظام‌نامه ارائه خدمات سلامت توسط دست‌اندرکاران طب سنتی ایران به ویژه پزشکان و داروسازان متخصص در این عرصه
  5. حمایت از به‌کارگیری خدمات طب سنتی در تمام سطوح نظام ارجاع و پزشک خانواده
  6. ارائه "بسته خدمات طب سنتی ایران" توسط کلیه تیم‌های پزشکی خانواده به عنوان اصلی‌ترین و عمومی‌ترین رکن نظام سلامت کشور به آحاد جامعه
  7. تهیه و تدوین محتوای آموزشی مناسب در خصوص مبانی، ارزش‌ها، فرهنگ، آداب و میراث پزشکی سنتی و حمایت از الحاق آن به کتاب‌های درسی آموزش و پرورش
  8. طراحی، تدوین و اجرای برنامه توانمندسازی گروه‌های شاخص اجتماعی در زمینه‌های طب سنتی و داروسازی سنتی به منظور ایفای نقش برای آگاه‌سازی عمومی و ترویج آن
  9. ترویج آموزه‌های اسلامی قرآن و عترت در حوزه سلامت و تغذیه
  10. ترویج سبک زندگی سالم بر مبنای تعالیم اسلامی منطبق بر طب سنتی، در برنامه‌های آموزش عمومی مردم با استفاده از ظرفیت‌های رسانه ملی، مطبوعات، مساجد و سایر اماکن مذهبی، مراکز سلامتی و سایر اماکن عمومی و سایر روش‌های اطلاع‌رسانی و آگاه‌سازی عمومی
  11. ترویج رعایت اصول شش‌گانه سلامت مکتب طب سنتی در میان آحاد جامعه
  12. طراحی و ترویج الگوی سلامت مادر و کودک براساس آموزه‌ها و تعالیم اسلامی منطبق بر طب سنتی
  13. تشکیل بانک اطلاعاتی داروهای سنتی در دسترس و ایجاد سامانه ثبت داروهای سنتی و طبیعی و ارائه اطلاعات دارویی
  14. تدوین آیین‌نامه نظارت بر فعالیت‌های حوزه طب سنتی با همکاری نهادهای ذیربط دولتی و غیردولتی
  15. طراحی و استقرار مدل‌های مناسب ارتقاء کیفیت، ارزیابی، عملکرد، استانداردسازی کلیه فرایندها و خدمات
  16. نیازسنجی و تعیین ظرفیت مورد نیاز برای پذیرش از طریق برنامه‌های مصوب
  17. تربیت نیروی انسانی متخصص با ایجاد گرایش، دوره، رشته و میان‌رشته‌های تخصصی در زمینه‌های مختلف طب سنتی براساس نیاز و با توجه با آمایش آموزش عالی کشور
  18. شناسایی و حمایت ویژه از مراکز دانشگاهی ممتاز در عرصه طب سنتی و داروسازی سنتی و اعطای ماموریت‌های ملی به این مراکز در جهت رفع نیازهای نظام سلامت کشور
  19. استفاده از منابع ایرانی و اسلامی طب سنتی و ترویج آنها
  20. شناسایی و صیانت و به‌کارگیری میراث معنوی و منابع معتبر علمی ضمنی و تصریحی طب سنتی ایرانی اسلامی از طریق هماهنگی بین بخشی با سازمان میراث فرهنگی
  21. تدوین کتب مرجع، منابع درسی تخصصی و دستورالعمل‌های کاربردی طب سنتی
  22. استخراج روش‌های درمان سنتی و گردآوری منابع شفاهی طب مردمی براساس اندوخته‌های طبی فرهنگ‌های متنوع فلات ایران
  23. توسعه و تقویت دوره‌های آموزشی کوتاه مدت و باز‌آموزی طب سنتی
  24. تبیین و ترویج و نهادینه‌سازی آموزه‌های مبتنی بر طب سنتی ایرانی اسلامی در نظام آموزش پزشکی کشور
  25. ایجاد زمینه مناسب برای بهره‌مندی از اندوخته‌های درمانگران سنتی و انتقال به نسل‌های بعدی
  26. تصویب و انتشار جهانی منشور "مبانی نظری طب سنتی ایرانی اسلامی" به منظور درج نام طب سنتی ایرانی اسلامی به عنوان یک مکتب شناخته‌شده هم ردیف سایر مکاتب معتبر طب،‌ در متون اصلی بین‌المللی
  27. برقراری روابط پایدار و همکاری‌های بین‌المللی و کاربردی با مراکز معتبر طب سنتی دنیا، به ویژه جهان اسلام
  28. مطالعات تطبیقی، بین نظام طب سنتی ایرانی اسلامی با طب سنتی سایر ملل و طب کلاسیک
  29. برنامه‌ریزی برای بهره‌گیری موثر از ظرفیت‌ها، تجربیات و آموزه‌ها و منابع طب سنتی سایر ملل و نیز از ظرفیت‌های طب کلاسیک
  30. گسترش پوشش بیمه‌ای خدمات طب سنتی با تاکید بر اصل عدالت اجتماعی
  31. تعرفه‌گذاری خدمات و متناسب‌سازی نرخ خدمات با سایر خدمات سلامت و حمایت بیمه‌ها از این خدمات
  32. اولویت دادن به خرید محصولات و فرآورده‌های طب سنتی توسط بخش‌های دولتی و خدمات بیمه‌ای این محصولات
  33. حمایت از سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در تولید و تجاری‌سازی و صادرات محصولات و فرآورده‌های طب سنتی
  34. تشویق بیمه‌ها به سرمایه‌گذاری در طب سنتی به عنوان طب پیشگیری به منظور کاهش هزینه‌های درمان
  35. تولید شناسنامه سلامت در چارچوب مقررات وزارت بهداشت همراه با اخلاط مزاجی برای افراد جامعه
  36. تاسیس و تقویت مراکز رشد واحدهای فناوری در عرصه طب سنتی و داروسازی سنتی با چشم‌انداز حداقل 20 مرکز در سال
  37. راه‌اندازی حداقل 5 مجله علمی و پژوهشی به زبان فارسی و بین‌المللی در زمینه‌ دستاوردهای علمی و پژوهشی طب سنتی و کاربرد آن در طب نوین و کلاسیک
  38. اختصاص حداقل 5 درصد اعتبارات پژوهشی دانشگاه‌‌های علوم پزشکی به پژوهش‌های طب سنتی و کاربرد آن در طب کلاسیک نوین
  39. تاسیس شبکه تحقیقاتی طب سنتی و توسعه فعالیت‌های آن
  40. طراح و ارائه آموزش‌های مداوم، کوتاه‌مدت، حین خدمت، به داروسازان در نظام ارائه خدمات طب سنتی
  41. طراحی، حمایت و تامین منابع برای تاسیس و توسعه زیرساخت‌های فناوری و تولید و صادرات داروسازی سنتی، فرآورده‌های بهداشتی،‌ آرایشی، مکمل‌ها و فرآورده‌های غذایی براساس دانسته‌های طب سنتی
  42. تاسیس موزه احیاء و حفظ آثار و میراث طب سنتی
  43. حمایت از تاسیس، گسترش و توانمندسازی مراکز و موسسات معتبر مردم نهاد مرتبط با حقوق بیماران و ارتقای سطح مشارکت آنها در تصمیم‌سازی
  44. تدوین،‌ تصویب و اجرای شیوه‌نامه ادغام طب سنتی داروسازی سنتی در نظام ارائه  خدمات سلامتی
  45. ایجاد و حمایت از کرسی نظریه‌پردازی طب سنتی ایرانی اسلامی
  46. ایجاد گرایش‌های میان رشته‌ای در حوزه طب سنتی و داروسازی سنتی و علوم انسانی، علوم اسلامی و علوم اجتماعی
  47. تاسیس پژوهشکده مطالعات معرفتی مبتنی بر بنیادهای نظری، فلسفی طب سنتی ایرانی اسلامی

اما معاونت علمی و فناوری و "ستاد توسعه علوم و فناوری‌ گیاهان دارویی و طب سنتی" که وظیفه سیاست‌گذاری اجرایی،‌ راهبری، هماهنگی، پایش شاخص‌ها و ایجاد ارتباطات بین دستگاهی لازم اعم از دولتی و خصوصی را در بخش گیاهان دارویی و طب سنتی در چارچوب این سند برعهده دارد، در گزارشی برجسته ترین دستاوردها و فعالیت‌های حوزه علم و فناوری گیاهان دارویی و طب سنتی را اعلام کرده است که به شرح ذیل است:

  1. بیش از 210 هزار هکتار و 275 هزار تن گیاهان دارویی دارای ارزش اقتصادی در کشور کشت و  تولید می‌شود.
  2. ایران با 109 هزار هکتار سطح زیر کشت زعفران و تولید بیش از 420 تن، 92% تولید جهانی را داراست.
  3. ایران با 23 هزار هکتار سطح زیرکشت گل محمدی و تولید 38 هزار تن ، 71% تولید جهانی را داراست.
  4. ظرفیت تولید کارخانجات تولیدکننده انواع محصولات و فرآورده‌های گیاهی طی 10 سال اخیر با افزایش 5 برابر  به 370 هزار تن رسیده است.
  5. در کشور بیش از 100 شرکت دانش‌بنیان و خلاق در زمینه گیاهان دارویی، داروهای‏ گیاهی، فرآورده‏‌های طبیعی و طب سنتی فعالیت می‌نمایند.
  6. بیش از 400 شرکت‏ نوآور در زمینه گیاهان دارویی، داروهای‏ گیاهی، فرآورده‌های طبیعی و سنتی فعالیت می‌نمایند.
  7.  صدور مجوز تولید داروهای گیاهی و فرآورده طبیعی طی 10 سال اخیر با افزایش 10 برابری به 2658 قلم رسیده است.
  8. طی 10 سال اخیر تاکنون  مجوز تولید فرآورده طب سنتی از 7 محصول به 1346  محصول رسیده است.
  9. صدور مجوز تولید دارو و فرآورده مکمل گیاهی دامی طی 10 سال اخیر با افزایش 5 برابری به 55 قلم رسیده است.
  10. در حال حاضر تعداد 110 مرکز رشد و پارک علم و فناوری در حوزه گیاهان دارویی و فرآورده‌های گیاهی فعال است.
  11.  تاکنون بیش از 2300 گونه گیاهی از مجموع فلور ایران با خواص دارویی شناسایی و ثبت شده است.
  12.  بیش از 70% گونه‌های گیاهی دارویی مجموع فلور ایران در بانک ژن منابع طبیعی کشور نگه‌داری و حفاظت می‌شود.
  13. در حال حاضر برای 27 استان کشور نقشه پراکنش ب منظور ثبت مزیت‏‌ها و حفاظت از گونه‌‏های گیاهی منتشر شده است.
  14. در حال حاضر بیش از 5600 دانشجوی رشته‌های مرتبط با گیاهان دارویی در کلیه مقاطع تحصیل می‌کنند.
  15. در سال گذشته تعداد 170 دانش آموخته دکتری تخصصی رشته‌های طب ایرانی فارغ‌التحصیل شدند.
  16.  17 گروه طب ایرانی و 8 گروه داروسازی تخصصی این حوزه در دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور در این حوزه فعال هستند.
  17.  تاکنون بالغ بر 2200 عنوان کتاب و رساله در راستای احیاء میراث مکتوب طب ایرانی بازنویسی و تصحیح شده‌اند.
  18. ایران با انتشار 1253 مقاله در طی 10 سال در رتبه 6 تولید علم در زمینه طب سنتی قرار دارد.
  19.    عملیات ساخت 20 سلامتکده طب ایرانی با معماری ایرانی اسلامی در 20 دانشگاه علوم پزشکی کشور آغاز بکار شده است.
  20. از سال گذشته پایلوت ورود خدمات طب سنتی در نظام مراقبت‌های اولیه بهداشتی- درمانی در 9 دانشگاه علوم پزشکی کشور آغاز شده است.
  21. پایلوت‌های تجاری‌سازی محصولات و فرآیندهای با فناوری بالا و نوآوری‌های تاثیرگذار مرتبط با صنعت گیاهان دارویی و داروهای گیاهی حمایت می‌شود.

تصویب سند ملی گیاهان دارویی و طب سنتی نقطه عطفی در فعالیت‌های این حوزه است و با این اقدام مهم، شاهد تحولات چشمگیری در حوزه گیاهان دارویی و طب سنتی هستیم اما باید با برنامه‌ریزی صحیح و اتخاذ راهکارهای مناسب، شاهد برون‌رفت از چالش‌های موجود در این حوزه باشیم؛ هرچند مصوبات این سند باید تا سال 1404 تحقق پیدا کند اما کندی در عملیاتی کردن آنها و یا نداشتن برنامه‌ریزی مناسب، می‌تواند ما را در رسیدن به اهداف متعالی این سند ناکام بگذارد.

انتهای پیام/